İftira Suçu Nedir? Haksız Yere Şikâyet Edilen Kişi Ne Yapabilir?

Bir kişinin işlemediği bir suç nedeniyle şikâyet edilmesi, hakkında ceza soruşturması başlatılması veya gerçeğe aykırı iddialarla suçlanması ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Özellikle kişisel anlaşmazlıklar, boşanma süreçleri, iş ilişkileri ve ticari uyuşmazlıklarda tarafların birbirleri hakkında suç duyurusunda bulunması sık karşılaşılan durumlardandır.

Ancak her suç duyurusu hukuka uygun olmadığı gibi, her asılsız suçlama da doğrudan iftira suçunu oluşturmaz.

İftira suçu, bir kişinin işlemediği bilinen hukuka aykırı bir fiilin, hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılması ya da idari yaptırım uygulanması amacıyla o kişiye isnat edilmesidir.

Peki iftira suçunun cezası nedir? Haksız yere şikâyet edilen kişi ne yapmalıdır? Takipsizlik kararı alınması iftira suçunun oluşması için yeterli midir? İftira atan kişiye tazminat davası açılabilir mi? İftira suçu nasıl ispatlanır?

Bu yazıda iftira suçunun unsurları, cezaları, ispat şartları ve haksız yere suçlanan kişilerin başvurabileceği hukuki yollar, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri çerçevesinde incelenmektedir.

İftira Suçu Nedir?

İftira suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 267. maddesinde düzenlenmiştir.

Kanuna göre bir kişinin işlemediğini bildiği hukuka aykırı bir fiili, hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla yetkili makamlara bildirmesi veya basın ve yayın yoluyla isnat etmesi iftira suçunu oluşturur.

İftira suçunda korunan hukuki değer yalnızca kişinin şeref ve itibarı değildir. Aynı zamanda adalet mekanizmasının gerçeğe aykırı suçlamalarla harekete geçirilmesinin önlenmesi amaçlanır.

Örneğin bir kişinin, aralarında husumet bulunan komşusunun kendisine ait eşyaları çaldığını gerçeğe aykırı şekilde ileri sürerek savcılığa başvurması, isnadın bilerek yapıldığının belirlenmesi halinde iftira suçunu oluşturur.

Burada önemli olan, şikâyette bulunan kişinin iddiasının sonradan ispatlanamaması değil, isnat ettiği fiilin işlenmediğini bilerek hareket etmesidir.

İftira Suçunun Şartları Nelerdir?

Bir davranışın iftira suçu olarak değerlendirilebilmesi için kanunda belirtilen unsurların gerçekleşmesi gerekir.

1. Belirli veya Belirlenebilir Bir Kişiye İsnatta Bulunulması

İftira suçunda hukuka aykırı fiil, belirli veya kimliği belirlenebilir bir kişiye yöneltilmelidir.

Şikâyet edilen kişinin adının açıkça belirtilmesi zorunlu değildir. Yapılan açıklamalardan kişinin kimliğinin belirlenebilmesi yeterlidir.

2. Hukuka Aykırı Bir Fiilin İsnat Edilmesi

İsnat edilen davranışın mutlaka Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturması gerekmez.

Disiplin cezası veya başka bir idari yaptırım uygulanmasını gerektiren hukuka aykırı fiiller de iftira suçunun konusunu oluşturabilir.

3. Fiilin İşlenmediğinin Bilinmesi

İftira suçunun en önemli unsurlarından biri, failin isnat ettiği fiilin ilgili kişi tarafından işlenmediğini bilmesidir.

Kişinin gerçekten suç işlendiğini düşünerek yetkili makamlara başvurması ile suç işlenmediğini bildiği halde bilerek gerçek dışı ihbarda bulunması aynı değildir.

4. Yetkili Makamlara Başvurulması veya Basın ve Yayın Yolunun Kullanılması

İftira suçu, yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunularak ya da kanunda belirtilen basın ve yayın yoluyla işlenir.

5. Soruşturma, Kovuşturma veya İdari Yaptırım Amacının Bulunması

Failin amacı, isnatta bulunduğu kişi hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamaktır.

Bu unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

İftira Suçunun Cezası Nedir?

Türk Ceza Kanunu'nun 267. maddesine göre iftira suçunun temel cezası bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasıdır.

Ancak kanunda daha ağır cezayı gerektiren durumlar da düzenlenmiştir.

Özellikle iftiranın sahte deliller oluşturularak gerçekleştirilmesi veya mağdur hakkında koruma tedbirleri uygulanmasına neden olması halinde ceza sorumluluğu ağırlaşır.

Sahte Delil Oluşturarak İftira Atılması

TCK'nın 267/2. maddesine göre fiilin maddi eser ve delillerinin uydurulması halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Örneğin bir kişinin başka birini suçlu göstermek amacıyla sahte belge veya gerçeğe aykırı maddi deliller hazırlaması bu kapsamda değerlendirilir.

İftira Nedeniyle Koruma Tedbiri Uygulanması

İftira nedeniyle mağdur hakkında gözaltı veya tutuklama dışında bir koruma tedbiri uygulanması ve kanunda aranan diğer şartların gerçekleşmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

İftira Nedeniyle Gözaltı veya Tutuklama

İftira nedeniyle mağdurun gözaltına alınması veya tutuklanması halinde, kanunda belirtilen şartların gerçekleşmesiyle iftira eden kişi ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümler kapsamında dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.

Dolayısıyla iftiranın mağdurun özgürlüğü üzerindeki etkisi, ceza sorumluluğunun belirlenmesinde önem taşır.

Haksız Yere Şikâyet Edilen Kişi Ne Yapmalıdır?

Hakkında gerçeğe aykırı suçlama bulunduğunu düşünen kişinin öncelikle kendisine yöneltilen iddianın içeriğini ve soruşturmanın hangi aşamada olduğunu öğrenmesi gerekir.

İzlenmesi gereken hukuki süreç, suçlamanın niteliğine göre belirlenir.

Öncelikle;

1. Hangi suçlama nedeniyle şikâyet edildiği öğrenilmelidir.

2. Soruşturma dosyasındaki erişilebilir bilgi ve belgeler incelenmelidir.

3. Suçlamayı çürüten deliller belirlenmelidir.

4. Tanık, kamera kaydı, yazışma ve diğer delillerin toplanması talep edilmelidir.

5. İfade sürecinde savunma hakları kullanılmalıdır.

6. İftira suçunun unsurları oluşmuşsa ilgili kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmalıdır.

Burada iki farklı süreç bulunmaktadır: Kişinin kendisine yöneltilen suçlamaya karşı savunması ve gerçeğe aykırı suçlamada bulunan kişinin iftira suçundan sorumluluğu.

Bu süreçler birbirinden bağımsız hukuki değerlendirmeler gerektirir.

İlgili yazı: Savcılığa Şikâyet Edildim, Ne Yapmalıyım? Şikâyet Sonrası Süreç Nasıl İşler?

Takipsizlik Kararı Almak İftira Suçunun Oluşması İçin Yeterli midir?

Hayır.

Bir kişi hakkında yapılan şikâyet sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi, şikâyette bulunan kişinin otomatik olarak iftira suçunu işlediği anlamına gelmez.

Kamuoyunda takipsizlik olarak bilinen karar, soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması halinde verilir.

Ancak iftira suçunun oluşması için şikâyetçinin, isnat ettiği fiilin işlenmediğini bilerek hareket ettiğinin ortaya konulması gerekir.

Örneğin kişi, yaşadığı olay nedeniyle gerçekten suç işlendiğini düşünerek şikâyette bulunmuş ancak soruşturma sonucunda iddiasını destekleyen yeterli delil bulunamamış olabilir.

Bu durumda yalnızca takipsizlik kararı verilmesi, şikâyetçinin iftira suçundan sorumlu tutulması için yeterli değildir.

Beraat Eden Kişi İftira Davası Açabilir mi?

Hakkında beraat kararı verilen kişi, iftira suçunun unsurlarının bulunduğunu düşünüyorsa Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilir.

Ancak beraat kararı verilmesi de tek başına iftira suçunun işlendiğini göstermez.

Ceza yargılamasında kişinin suç işlediğinin ispatlanamaması nedeniyle beraat etmesi ile suçlamanın bilerek ve gerçeğe aykırı şekilde yapılması farklı hukuki durumlardır.

İftira suçuna ilişkin soruşturmada, isnatta bulunan kişinin suçlamanın gerçek dışı olduğunu bilip bilmediği ayrıca araştırılır.

Bu ayrım, kişilerin anayasal şikâyet hakkının korunması bakımından da önemlidir.

İftira Suçu Nasıl İspatlanır?

İftira suçunun ispatında en önemli konu, kişinin gerçeğe aykırı isnatta bulunduğunu bilerek hareket ettiğinin ortaya konulmasıdır.

Bu kapsamda;

• Şikâyet dilekçeleri,

• Şüpheli ve tanık ifadeleri,

• WhatsApp ve SMS yazışmaları,

• E-posta kayıtları,

• Kamera görüntüleri,

• Sahte veya değiştirilmiş belgeler,

• Önceki soruşturma dosyaları,

• Taraflar arasındaki uyuşmazlığı gösteren kayıtlar

hukuka uygun şekilde elde edilmiş olmaları şartıyla değerlendirilir.

Örneğin şikâyetçinin, karşı tarafın suç işlemediğini bildiğini gösteren yazışmaların bulunması önemli bir delildir.

Ancak taraflar arasında önceden husumet bulunması tek başına iftira suçunun işlendiğini ispatlamaz.

WhatsApp Mesajları İftira Suçunda Delil Olur mu?

Evet. Hukuka uygun şekilde elde edilmiş WhatsApp mesajları, iftira suçuna ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda delil olarak değerlendirilebilir.

Örneğin kişinin başka birini haksız yere suçlayacağını belirttiği mesajlar veya gerçeğe aykırı suçlamayı önceden planladığını gösteren yazışmalar önem taşır.

Ancak mesajların gerçekliği, bütünlüğü, elde ediliş yöntemi ve ilgili kişiyle bağlantısı değerlendirilmelidir.

Yalnızca ekran görüntüsü bulunması, her durumda mesajın içeriğinin ve kaynağının tartışmasız şekilde ispatlandığı anlamına gelmez.

İftira Suçu ile Hakaret Suçu Arasındaki Fark Nedir?

İftira ve hakaret suçları birbirinden farklıdır.

Hakaret suçu, kişinin onur, şeref ve saygınlığına yönelik kanunda tanımlanan saldırıları kapsar.

İftira suçu ise kişinin işlemediği bilinen hukuka aykırı bir fiilin, hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılması ya da idari yaptırım uygulanması amacıyla isnat edilmesidir.

Örneğin bir kişiye aşağılayıcı ifadeler kullanılması hakaret suçu kapsamında değerlendirilebilir.

Buna karşılık kişinin işlemediği bilinen bir hırsızlık fiiliyle suçlanarak yetkili makamlara şikâyet edilmesi, şartları oluştuğunda iftira suçunu oluşturur.

Aynı olayda birden fazla suçun gündeme gelip gelmeyeceği, fiillerin niteliğine ve suçların unsurlarına göre belirlenir.

İftira Suçu ile Suç Uydurma Suçu Arasındaki Fark Nedir?

Türk Ceza Kanunu'nun 271. maddesinde suç uydurma suçu düzenlenmiştir.

İftira suçunda hukuka aykırı fiil belirli veya belirlenebilir bir kişiye isnat edilir.

Suç uydurma suçunda ise işlenmediği bilinen bir suç, yetkili makamlara işlenmiş gibi bildirilir veya işlenmemiş bir suçun delil ve emareleri soruşturma yapılmasını sağlayacak şekilde uydurulur.

Örneğin gerçekte meydana gelmemiş bir hırsızlık olayının yetkili makamlara bildirilmesi, belirli bir kişiye isnat bulunmadığında suç uydurma kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak aynı olayın belirli bir kişiye bilerek isnat edilmesi halinde iftira suçu gündeme gelir.

Boşanma Davasında İftira Atılması Suç mudur?

Boşanma davalarında tarafların birbirlerine yönelttikleri iddialar, aile hukuku bakımından değerlendirilir.

Ancak boşanma sürecinde bir eşin diğer eş hakkında bilerek gerçeğe aykırı suç isnadında bulunması ve TCK'nın 267. maddesindeki şartların gerçekleşmesi halinde iftira suçu oluşur.

Örneğin bir eşin, diğer eşin işlemediğini bildiği bir suç nedeniyle hakkında ceza soruşturması başlatılmasını sağlamak amacıyla gerçeğe aykırı şikâyette bulunması bu kapsamda değerlendirilir.

Bununla birlikte boşanma dilekçesinde ileri sürülen ve ispatlanamayan her iddia iftira suçu değildir.

İsnadın niteliği, hangi makama yöneltildiği ve failin kastı birlikte değerlendirilir.

İşyerinde İftira Atılması Suç mudur?

İşyerinde bir çalışanın diğer çalışanı hırsızlık, sahtecilik veya başka bir hukuka aykırı fiille bilerek ve gerçeğe aykırı şekilde suçlaması, olayın özelliklerine göre iftira suçunu oluşturabilir.

Özellikle bu isnadın ilgili kişi hakkında adli soruşturma veya idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla yetkili makamlara yöneltilmesi önemlidir.

Ancak işyerinde yapılan her gerçek dışı açıklama doğrudan TCK'nın 267. maddesi kapsamında değerlendirilmez.

İsnadın içeriğine göre hakaret, kişilik haklarının ihlali ve iş hukukundan doğan diğer sonuçlar da gündeme gelir.

İftira Atan Kişiye Tazminat Davası Açılabilir mi?

Evet. Hukuki şartların gerçekleşmesi halinde iftira nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.

Gerçeğe aykırı suçlamalar kişinin;

• Şeref ve itibarını,

• Aile ve sosyal yaşamını,

• Çalışma hayatını,

• Mesleki konumunu,

• Ekonomik menfaatlerini

olumsuz etkileyebilir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca hukuka aykırı ve kusurlu fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür.

Kişilik haklarının zedelenmesi halinde ise Türk Borçlar Kanunu'nun 58. maddesi kapsamında manevi tazminat talep edilir.

Ancak tazminata hükmedilmesi için ilgili talebin hukuki şartlarının gerçekleşmesi gerekir.

Maddi tazminat bakımından zarar ve nedensellik bağının ispatı önemlidir. Manevi tazminatın miktarı ise somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

İftira Suçu Şikâyete Bağlı mıdır?

Hayır.

İftira suçu şikâyete bağlı suçlardan değildir.

Cumhuriyet savcılığı, iftira suçunun işlendiği şüphesini öğrenmesi halinde kanuni şartlar çerçevesinde resen soruşturma yürütür.

Bu nedenle iftira suçunda, şikâyete bağlı suçlar için düzenlenen altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz.

Ancak suç bakımından dava zamanaşımı hükümleri geçerlidir.

İftira Suçunda Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Türk Ceza Kanunu'nun 267/8. maddesine göre iftira suçundan dolayı dava zamanaşımı, mağdurun isnat edilen fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

Bu düzenleme, iftira suçunu birçok suçtan ayıran önemli bir hükümdür.

Zamanaşımı süresinin belirlenmesinde suçun niteliği, uygulanacak ceza hükümleri ve varsa cezayı etkileyen diğer unsurlar dikkate alınır.

İftira Suçunda Etkin Pişmanlık Uygulanır mı?

Evet.

Türk Ceza Kanunu'nun 269. maddesinde iftira suçu bakımından özel etkin pişmanlık hükümleri düzenlenmiştir.

İftira eden kişinin gerçeğe aykırı isnadından dönmesi halinde, bunun hangi aşamada gerçekleştiğine göre ceza indirimi uygulanır.

Örneğin;

• Mağdur hakkında adli veya idari soruşturma başlamadan önce iftiradan dönülmesi halinde cezanın beşte dördü indirilir.

• Mağdur hakkında kovuşturma başlamadan önce iftiradan dönülmesi halinde cezanın dörtte üçü indirilir.

• Mağdur hakkında hüküm verilmeden önce etkin pişmanlık gösterilmesi halinde cezanın üçte ikisi indirilir.

Kanunda mahkûmiyet sonrasında ve cezanın infazına başlanmasından sonra gerçekleşen etkin pişmanlık bakımından da ayrı indirim oranları düzenlenmiştir.

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için kanunda aranan şartların gerçekleşmesi gerekir.

İftira Suçunda Uzlaştırma Uygulanır mı?

İftira suçu, Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenen uzlaştırma kapsamındaki suçlardan değildir.

Bu nedenle iftira suçuna ilişkin soruşturma, tarafların uzlaştırma bürosunda anlaşması yoluyla sona erdirilmez.

Tarafların kendi aralarında anlaşması veya iftira nedeniyle ortaya çıkan zararın giderilmesi, suçun resen soruşturulması niteliğini ortadan kaldırmaz.

Bununla birlikte iftiradan dönülmesi halinde TCK'nın 269. maddesindeki etkin pişmanlık hükümleri ayrıca değerlendirilir.

İftira Suçunda Görevli Mahkeme Hangisidir?

İftira suçunun temel şekli bakımından görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Ancak kanunda düzenlenen ağır sonuçların ortaya çıkması halinde uygulanacak suç hükümleri ve görevli mahkeme, somut olayın hukuki niteliğine göre belirlenir.

İftira Suçu Sabıka Kaydına İşler mi?

Bir kişi hakkında iftira suçundan soruşturma başlatılması, tek başına adli sicil kaydına mahkûmiyet olarak işlenmez.

Adli sicil kaydı bakımından kesinleşmiş mahkûmiyet kararları ve kanunda belirtilen diğer kayıt hükümleri uygulanır.

Bu nedenle iftira suçundan şüpheli sıfatıyla ifade vermek ile iftira suçundan kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunması birbirinden farklıdır.

Aynı şekilde haksız yere şikâyet edilen kişinin hakkında soruşturma yürütülmesi de kişinin sabıka kaydı bulunduğu anlamına gelmez.

Eskişehir'de İftira Suçu ve Haksız Şikâyet Süreci

İftira suçuna ilişkin uyuşmazlıklarda, suçlamanın gerçeğe aykırı olması kadar bu isnadın bilerek yapılıp yapılmadığının belirlenmesi de önemlidir.

Özellikle kişisel husumet, boşanma, iş ilişkileri veya ticari anlaşmazlıklar nedeniyle yapılan şikâyetlerde iftira suçunun unsurları ile anayasal şikâyet hakkı birbirinden ayrılmalıdır.

Haksız yere şikâyet edildiğini düşünen kişilerin bir Eskişehir avukat veya Eskişehir hukuk bürosu aracılığıyla soruşturma dosyasını, şikâyet dilekçesini ve mevcut delilleri değerlendirmesi; savunma sürecinin yürütülmesi, iftira suçuna ilişkin başvuruların yapılması ve tazminat taleplerinin incelenmesi açısından önem taşır.

İftira suçu, Türk Ceza Kanunu'nun 267. maddesinde düzenlenen ve temel şekli bakımından bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörülen bir suçtur.

Suçun oluşması için bir kişinin işlemediği bilinen hukuka aykırı fiille, hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılması ya da idari yaptırım uygulanması amacıyla isnat edilmesi gerekir.

Her asılsız şikâyet iftira suçu değildir. Şikâyet hakkında takipsizlik veya beraat kararı verilmesi de tek başına şikâyetçinin iftira suçunu işlediğini göstermez.

Haksız yere suçlandığını düşünen kişi öncelikle kendisine yöneltilen isnadı ve soruşturma dosyasını değerlendirmeli, lehine olan delilleri ortaya koymalı ve iftira suçunun unsurları gerçekleşmişse hukuki başvurularda bulunmalıdır.

Ayrıca iftira nedeniyle kişilik haklarının ihlal edilmesi veya maddi zarar meydana gelmesi halinde, kanuni şartların gerçekleşmesiyle tazminat talep edilebilir.

İftira suçuna ilişkin süreçlerde gerçeğe aykırı isnadın niteliği, failin kastı, delillerin hukuka uygunluğu ve mağdur hakkında gerçekleştirilen işlemler birlikte değerlendirilmelidir.